Akdeniz
mavi suları ile Trodos dağlarının mor kuzey etekleri arasında yer alan Lefke ve
özellikle Lefke Kent Merkezi, KKTC sınırları içerisinde bir eşi daha bulunmayan
yem yeşil bir çevreye sahiptir. Konutlar ve iş yerleri söz konusu yeşil doku
üzerine dantel gibi işlenmiş olup, nereden bakılırsa bakılsın Lefke başka bir
güzeldir. Lefke’ye bu
özelliği sağlayan yeşil doku, kuzeyden güneye doğru uzanan vadinin her iki
yakasında bulunan narenciye ve
meyve bahçeleri ile zeytinlikler ve de bunlar arasında serpiştirilmiş hurma
ağaçları ve bir de tarım
alanlarının hemen dışında başlayıp
devam eden ve özellikle son
yıllarda dikimi yapılmış orman
ağaçlarıdır. Bu yeşil dokunun ve
Lefke’ye güzellik bahşeden çevrenin devamlı kılınması için narenciye, meyve,zeytin ve hurma
tarımının rantabil şekilde
sürdürülmesi ve anılan tarım alanları büyük oranda kentleşmeye yasaklanmasıyla
mümkün olacaktır. Bu konudaki görüşlerimi
‘’Lefke’’ gazetesinin ileriki sayılarında kaleme alacağım. Bu sayıda,söz
konusutarım alanlarına hayat veren su kaynaklarından bahsetmek istiyorum. Lefke’nin takriben 2500 dönümlük tarım
alanı şu anda mevcut 3 ana kaynaktan sulama suyu alınıp sulanmaktadır. Bu
kaynaklar ; Lefke Maratasa Barajı ,
Lefke Kafises Barajı, Lefke Gemikonağı göleti’dir. Lefke Maratasa barajının inşası
1962 yılında tamamlanmış olup o zamanki kapasitesi 340.000 m3 idi, şimdi bu
kapasitenin, barajın silitle dolması sonucunda ½ düştüğü gözlenmektedir. Lefke Kafises
Barajının inşası 1951 yılında tamamlanmış olup o zamanki kapasitesi takriben
180.000 m3 idi şimdi bu kapasitenin yaklaşık 130.000 m3 olduğu gözlenmektedir.
Lefke Gemikonağı Göletinin inşası 1995 yılında tamamlanmış olup kapasitesi
4.000.000 m3. Lefke’nin kuzey kısmında bulunan takriben 800 dönüm narenciye
bahçesi 96-97 yılından bu yana anılan göletten sulama suyu alma olanağına
kavuşmuştur. Maratasa Barajı suyu 3-4 haftalık dağıtım çizelgesine göre
dağıtılmakta olup toplam 576 saatlik sudur, bunun 396 saati ‘’mülk’’ su , 144
saati ‘’Fukara’’ suyu ve 36 saati de ‘’Hafta’’ suyudur. Kafises barajı suyu 4 haftalık dağıtım
çizelgesine göre dağıtılmakta olup toplam 672 saatlik sudur. Bu suların tümü
Lefke Kafises Sulama Kooperatifine ait olup 550 saati Kooperatif Üyelerine
sürekli olarak tahsislidir. 122 saati ise Kooperatifçe hiç veya yeterince suyu
olmayan üreticilere ihtiyaçlarına göre geçici olarak verilmektedir. Gemikonağı
göletinden su alan üreticilere su
dağıtımı Güzelyurt su işleri dairesinin tespit ettiği esaslara göre
yapılmaktadır. Kafises ve Maratasa Barajlarının kapasitelerinin kısıtlı olmaları
neticesinde yılın Temmuz ayında anılan barajlar boşalmaktadır. Temmuz ayı ve
takip eden aylar en fazla su ihtiyacı olan aylardır. Alternatif su kaynakları
yaratmak maksadı ile 1996 yılında Gemikonağı göletinin (0) sıfır noktasında
boşta bulunan 2 su kuyusunun birine tamamen Lefke Kafises Sulama Koooperatifi
üyelerinin katkılarıyla türbin elektrik motoru v.s monte edilip öncelikle üye
üreticilerine su takviyesi yapılmış
ve hatta imkanlar oranın da üye olmayan susuz üreticilere de yardımcı
olunmuştur. Atıl duran diğer kuyuya da ayni teşkilatı kurup Maratasa barajından
su alan üreticileri takviye etme girişimi de neticelenmek üzeredir. Mevcut
sulama sularımızın kalite ve kantitesi üzerinde durulması gereken can alıcı
konulardandır. Gemikonağı göleti ve yukarıda konu edilen kuyulardan pompalanan
sulama suyu Maratasa ve Kafises barajları gelen suların azaldığı ve ya tamamen
kuruduğu dönemlerde kullanıldığı için şimdiye değin bahçelere herhangi bir zarar
vermemekle beraber Lefke Çevre ve Tanıtma Derneği’nin yaptırdığı tahliller ve
kamuoyuna açıklanan uyarılar ortadadır. Bu konuda su işleri dairesinin de kendi
tahlillerini yapıp üreticileri tahlil neticeleri ile aydınlatması zaruridir.
Netice olarak Lefke’nin yeşil dokusunu korumak için öncelikle tarımsal üretim
devam etmeli ve yaygınlaştırılmalıdır.
Bunun için de mevcut su kaynaklarının kalite ve kalitesi yakından izlenip
iyileştirilmeli ve su kullanımında azami tassarufa gidilmelidir. Bu amaçla
devlet – üretici işbirliği ile yukarıda belirtilen hususlara da dikkat ederek
modern sulama sistemlerine geçmenin zamanı da çoktan gelmiş bulunmaktadır.